Kształcenie zintegrowane - witryna Aliny       Sosik

Interpretacja utworów literackich dla dzieci

STRONA GŁÓWNA

W młodszym wieku szkolnym kształtuje się nie tylko mowa, ale charakter i osobowość dziecka, dlatego bardzo ważnym zadaniem nauczyciela jest właściwy dobór treści wychowawczych. To utwory literackie spełniają zarówno funkcje kształcące, jak i wychowawcze. Oddziaływanie literatury dostarcza wielu przeżyć młodym słuchaczom i czytelnikom, wzbogaca życie dziecka, rozwija język, ujawnia się w zabawach, budzi uczucia i podsuwa pomysły.

Uczniowie z klas młodszych mają niekiedy trudności w biegłym opanowaniu techniki czytania, a przez to nie w pełni wykorzystują piękno literatury. Ważne zadanie ma tutaj nauczyciel, który powinien zwracać uwagę nie tylko na treść utworu, ale na jego formę i interpretację.  

            Właściwa interpretacja treści utworu jest ważnym elementem czytania estetycznego. Umiejętne podkreślanie, czyli akcentowanie za pomocą środków głosowych zawartości obrazowej, myślowej i uczuciowej utworu to jest interpretacja. Obrazem świata, albo treścią przedstawieniową bywa nazwana treść obrazowa. Zawartością ideową utworu jest treść myślowa. Stosunek poety do przedstawionych zjawisk w poezji uczuciowej wyraża się w doborze słownictwa.

            Ucząc dobrego czytania nie możemy poprzestać na opanowaniu techniki czytania. Musimy uczyć właściwej interpretacji utworu.

            W sposób obrazowy są pisane utwory literackie. Za pomocą słów malowane są obrazy literackie. Czytający i słuchający widzi je tak, jakby patrzył na pewien fragment otaczającej go rzeczywistości. Dlatego starajmy się czytać utwory barwnie, sugestywnie i plastycznie, gdyż wtedy pobudzą wyobraźnię słuchacza. Siłą, barwą, tempem, wysokością tonu należy posługiwać się w czytaniu obrazowym. Nieodzownym elementem jest też pauza. Wyraża ona spokój, ciszę, brak ruchu.

            Siłą głosu wyrażamy takie zjawiska jak: hałas, nawoływanie, krzyki, szum wiatru, drzew. Ważna jest odpowiednia prędkość wypowiadania poszczególnych wyrazów, czyli tempo. Położenie w przestrzeni pewnych rzeczy lub zjawisk sugeruje nam wysokość głosu.

            Na prawidłowe zinterpretowanie obrazowe treści utworu wpływają przedmioty, sytuacje i zjawiska przyrody. Dlatego podczas czytania i omawiania lektury należy umożliwić słuchaczom obrazowe przeżycie treści. Utwory będą w pełni zrozumiałe, gdy poprzedzimy je wycieczką, oglądaniem filmu, ilustracji, czy fotografii.

            Każdy czytając jakieś utwory wyzwala pewne reakcje, które kojarzą mu się z jakimiś przeżyciami. Dlatego też recytator musi być wrażliwy na własne uczucia i nastroje, i umieć je w sposób umiejętny wyrazić. Aby we właściwy sposób interpretować dany utwór, należy wnikliwie przeanalizować nastroje i uczucia w nim zawarte. Należy jednak unikać przesady, obowiązuje tu też pewien umiar.

            Przekazujący treść musi w sposób umiejętny naśladować głos ludzki w różnych stanach uczuciowych. Skali uczuć nie wyczerpują bardzo reprezentatywne uczucia jakimi są radość i smutek. Człowiek może jeszcze przeżywać gniew, lęk, zachwyt, podziw, dumę, wzruszenie. Uczucia te można przekazać stosując różne stopnie wysokości, siły, barwy głosu, tempa mówienia. Zupełnie zmienia nastrój i budzi całkowicie inne uczucia zmiana choćby jednego tylko współczynnika. Odpowiednia interpretacja utworu jest sztuką, działaniem artystycznym, umiejętnością, grą.

            Przekazujący treść doskonale umie oddać ją w taki sposób, jakby ją naprawdę przeżywał. Z akcentem logicznym powinno się czytać utwory literackie. A można to uczynić podkreślając w czytaniu głośnym za pomocą środków głosowych, najważniejsze wyrazy w zdaniu, wyrażenia w wypowiedzeniach. Aby dobrze akcentować wyrazy musimy rozumieć zdania i ich ciągi, czyli cały tekst, przy czym wyczuwamy co jest ważne, a co mniej. To wyczuwanie osobiste związków między wyrazami decyduje o indywidualnym charakterze każdego rodzaju interpretacji utworu. W ten sposób każdy nadaje indywidualny, odrębny charakter danemu utworowi.

            Akcent logiczny daje najmniej możliwości indywidualnej interpretacji. W zdaniach akcentujemy wyrazy i wyrażenia, które wprowadzają nowe treści, a także nawiązują do zdań poprzednich, zapowiadając dalsze wydarzenia. Do części akcentowanych należą też wszystkie człony w wyliczeniach, jednosylabowe czasowniki i rzeczowniki, które pełnią w zdaniu funkcje podmiotu i orzeczenia, ponadto jeszcze wykrzykniki, wołacze i zdania wykrzyknikowe.

            Przez przedłużenie sylab akcentowanych akcentujemy wyrazy w utworach lirycznych. Stopień takiego przedłużenia jest zarazem stopniem zaakcentowania wyrazu i ten stopień akcentowania nazywamy akcentowaniem czasowym lub temporalnym. Na poprzedzeniu wyrazu akcentowanego pauzą akcentową polega trzeci sposób, akcentowania. W utworze stosuje się go przed puentą lub wyrazem najważniejszym.

            Chcąc przygotować recytację z uczniami z okazji danego dnia należy uwzględnić poszczególne etapy:

1. Utwór musi być wnikliwie poznamy i przeżywamy przez ucznia. Jeśli będzie on obojętny dziecku, to nie będzie właściwie recytowany.

2. Sprawdzamy wymowę poszczególnych wyrazów, a następnie przystępujemy do nauki czytania.

3. W czytaniu uwzględniamy intonację zdań oznajmujących, pytających, rozkazujących, zwracamy uwagę na znaki przestankowe.

4. Opracowując tekst, zwracamy uwagę, by dzieci wykonywały pauzę wierszową lub średniówkową.

5. Teraz możemy przystąpić do interpretacji utworu, zwracając uwagę głównie na poprawny akcent logiczny

6. Wykończenie całości. Zwrócenie uwagi na poprzednie etapy.

            Styl logiczny polega na uwydatnieniu akcentów logicznych w utworze oraz jego puenty.

            Recytator potrafi w słuchaczach wyczarować obrazy wzrokowe i słuchowe za pomocą stylu obrazowego. Akcenty uczuciowe uwypukla w tekście styl liryczny. W dużym stopniu styl zależy od charakteru utworu, od osobowości, od jego sposobu przeżywania i uzewnętrznienia swoich przeżyć. Każdy styl może być piękny, ale wtedy, gdy nie jest sztuczny i przesadny. Każda recytacja musi mieć jakąś kompozycję.

            Recytator powinien zaczynać recytację głosem spokojnym, czyniąc wstęp do całości, powinien też stosować stopniowanie środków głosowych, siły, wysokości, barwy, tępa.

            Zagadnienie interpretacji utworu literackich nie jest sprawą prostą i wymaga posiadanej wiedzy. Wielka odpowiedzialność spoczywa tu na nauczycielu, który musi utwory literackie odpowiednio przekazywać i interpretować, aby wprowadzić dziecko  w otaczający świat.

 

Bibliografia:

1. P. Bąk – Czytanie i recytacja w klasach początkowych. Warszawa 1983.

2. A. Dziedzic, J. Pichalska, E. Świderska: Drama na lekcjach języka polskiego. Warszawa 1992.

3. „Vademecum dla rodziców dzieci od lat 6 do 10” pod red. Wojciecha Pomykało, Tygodnik „Oświata i wychowanie”, Wydawnictwo Współczesne, RSW „Prasa-Książka- Ruch”. Warszawa 1987.

4. A. Balejko: Uczymy się ojczystej mowy. Bydgoszcz 1995.  

W GÓRĘ